Wreszcie możemy liczyć na kres wycinek i polowań! Polska przesłała bowiem do UNESCO Plan Zarządzania Puszczą Białowieską. To szansa uratowania najcenniejszego polskiego lasu, którego obecny stan oceniany jest jako krytyczny!
Plan Zarządzania Puszczą to pierwsza tak szeroka strategia, przygotowana po latach sporów i z opóźnieniem względem zaleceń UNESCO. Najważniejsza zmiana: 96 proc. polskiej części Puszczy ma pozostać pod wpływem naturalnych procesów, bez gospodarki leśnej i polowań! Wcześniej było to tylko 37%. Warto pamiętać, że Białowieski Park Narodowy obejmuje jedynie ok. 11 tys. ha — to zaledwie 17% polskiej części Puszczy.
Dokument powstał w odpowiedzi na alarm podniesiony ostatnio przez ekspertów. W październiku 2025 r. Miedzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w najnowszym raporcie World Heritage Outlook oceniła stan Puszczy Białowieskiej jako „krytyczny” — najniższy stopień w czterostopniowej skali oceny. To drastyczna zmiana po wcześniejszych raportach. W 2014 r. IUCN ocenił stan jako „dobry z zastrzeżeniami”. W 2017 r. ocena spadła do „poważnych zastrzeżeń” po masowych wycinkach.
Krytyczny stan Puszczy Białowieskiej – co stwierdzili eksperci?
Eksperci z IUCN po 2014 roku wskazywali na następujące zastrzeżenia:
- Zwiększone, często nieuzasadnione wycinki, które zdaniem ekspertów przekraczały działania konieczne dla tzw. „cięć sanitarnych” i zagrażały starym drzewostanom oraz siedliskom o wysokiej naturalności.
- Słabość zarządzania i brak spójnej strategii. IUCN wielokrotnie rekomendował, by standardy ochrony stosowane w obrębie parku narodowego obejmującego tylko niewielką część kompleksu leśnego rozciągnąć na cały zwarty obszar Puszczy.
- Rosnąca fragmentacja Puszczy i dewastacja infrastrukturalna – budowa dróg leśnych i utwardzonych, poszerzanie ich, co zwiększało fragmentację i ułatwiało inwazję gatunków obcych.
Raport Państwowej Rada Ochrony Przyrody z listopada – alarm potwierdzony
W odpowiedzi na październikowy raport IUCN, również polski podmiot, tzn. Państwowa Rada Ochrony Przyrody (PROP) potwierdziła krytyczny stan Puszczy. Jej raport podkreślił też ile złego dla przyrody spowodowała budowa zapory na granicy polsko-białoruskiej. Rada apelowała o pilne działania naprawcze: przyjęcie zintegrowanego planu zarządzania, tworzenie wielkopowierzchniowych rezerwatów poza granicami parku narodowego, zaprzestanie polowań w obrębie obiektu, likwidację niepotrzebnych dróg leśnych, przywracanie hydrologii (zasypywanie rowów, odbudowa mokradeł) oraz wdrożenie kompleksowego monitoringu przyrodniczego.
Przyrodzie nie pomaga również stała obecność wojska i Straży Granicznej. Oprócz tego eksperci wskazali na postępujące osuszanie siedlisk.
W przypadku nielicznych gatunków – jak np. rysi w polskiej części Puszczy – grozi im wręcz wyginięcie w perspektywie kilku lat – stwierdził raport PROP
Nowy Plan Zarządzania – nadzieja dla Puszczy
Nowy Plan Zarządzania wyznacza strategię zarządzania całą Puszczą na lata 2025–2050. Przewidziano w nim wiele długofalowych działań, będących odpowiedzią na wszystkie zastrzeżenia z obu raportów – IUCN oraz PROP. Realizacja tych zapisów będzie kluczowa dla odwrócenia trendu pogarszania się stanu ochrony. Przyjrzyjmy się kluczowej mapie wyznaczającej zakres Planu:
Czy możemy liczyć na powiększenie Białowieskiego Parku Narodowego?
Starania o objęcie całej Puszczy Białowieskiej parkiem narodowym trwają od końca lat 90.
W latach 2010-2011 rozważano etapowe powiększenie parku do około 30 tys. ha. Decyzje te jednak napotykały na opór lokalnych samorządów i długotrwałe negocjacje. Być może w 2026 r. doczekamy się odnowienia tego tematu. Zachęcam do lektury znakomitego raportu, gdzie przedstawione są wszystkie projekty powiększenia istniejących i utworzenia nowych parków narodowych w Polsce:
https://przyrodnicze.org/projekty/25-nowych-parkow-narodowych-do-utworzenia-w-polsce
